Synagoge Nieuweschans

Bad Nieuweschans

Synagoge Nieuweschans

Het gebouw is rond 1800 gebouwd en in 1811 in dienst genomen als synagoge. Tegenwoordig wordt de oude synagoge gebruikt als ontvangstruimte en soms als galerie.

  • Achterstraat 40, Bad Nieuweschans
  • Gebouwd in 1811
  • In beheer sinds 2007
  • Monumentnummer 30454
  • Wist u dat de synagoge rond de tijd van de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt als kippenhok?

Het monument

Het monument is van algemeen belang door de cultuurhistorische waarde. Het is een van de weinig overgebleven synagogegebouwen in het noorden van Nederland. 

De geschiedenis

De vesting Nieuweschans werd in 1623 aangelegd, op een strategische plek langs de Dollard. De vesting werd aangelegd op een knooppunt van dijken, waarmee het heel centraal lag. Vanaf ongeveer 1650 trokken er steeds meer werklieden naar het dorp, waaronder ook joodse kooplieden die vanuit Duitsland kwamen. 

De joodse gemeente in Nieuweschans blijft groeien. In 1802 kopen de bestuurders van de joodse gemeenschap een gebouw aan de Achterstraat. In 1811 doen zij aanvraag voor subsidie ter herstel van de synagoge. Ter illustratie: in dat jaar woonden er ongeveer 25 joden in Nieuweschans. Twee jaar later, in 1813, verwerft de joodse gemeenschap de status van joodse gemeente. In 1817 wordt in Nieuweschans een joodse begraafplaats in gebruik genomen. 

Al die jaren wordt de synagoge door de joodse gemeente gebruikt. In 1849 wonen er inmiddels 61 joden in Nieuweschans. Tot die tijd, woonden er nooit meer dan twee joodse families. De vestiging van een van de eerste joden stuitte op verzet bij de lokale bewoners. Zij probeerden de plaatselijke autoriteiten ervan te overtuigen dat de komst van joden in hun dorp slecht was voor de handel. Want joden handelden in textiel en ongeregelde goederen, en niet in vee in vlees. 

In het begin van de 20e eeuw loopt het aantal joodse inwoners van Nieuweschans terug. In 1925 woonden er nog maar 8 joden in het dorp. De synagoge wordt dan niet langer gebruikt door de joodse gemeente. Het gebouw wordt in 1934 verkocht en in de jaren daarna gebruikt als opslagplaats, kippenhok garage en als varkensstal.

In de Tweede Wereldoorlog wordt een groot deel van Nieuweschans verwoest. Gelukkig blijft een aantal gebouwen bestaan, waaronder de synagoge aan de Achterstraat. In 1968 koopt de gemeente Nieuwschans het gebouw en laat het in 1973 restaureren.