Lopster Veerhuis

Groningen

Lopster Veerhuis

Het Lopster Veerhuis is gebouwd in 1624. De oorspronkelijke functie van het gebouw is onbekend. Wel is aangetoond dat het gebouw vanaf de helft van de 17e eeuw werd gebruikt als café, herberg en als veerhuis. Tegenwoordig doet het gebouw dienst als lunchcafé en zit er een Bed&Breakfast in.

  • Damsterplein 36, Groningen
  • Gebouwd in 1624
  • In beheer sinds 2002
  • Monumentnummer 18447
  • Wist u dat het Lopster Veerhuis al honderden jaren de functie van herberg/café heeft?

Het monument

Het Lopster Veerhuis is een Rijksmonument. Het gebouw aan het Damsterdiep en het steeghuisje aan de Loppersummergang hebben hoge monumentwaarden, vanwege de functie van een café-herberg annex veerhuis vanaf de late 17e eeuw. Tot in de 20e eeuw is deze functie bewaard gebleven. De afleesbaarheid van de bouwgeschiedenis in de bouwmassa is van cruciaal belang voor de betekenis van dit gebouw. De wijzigingen die aan het gebouw zijn gedaan, maakt een aantal onderdelen slechts van indifferente monumentwaarde en zijn daarmee van relatief weinig belang voor de betekenis van het gebouw. 

De geschiedenis

Uit tekeningen van het Groningen archief blijkt dat het gebouw aan het Damsterdiep 36 in 1624 is gebouwd. Welke functie het gebouw toen had is nog steeds onduidelijk. Vanaf de tweede helft van de 17e eeuw kreeg het pand de functie van een veerhuis, met café-herberg. 

Op 20 april 1648 nam het gewest Stad en Lande het besluit een trekpad aan te leggen langs het Damsterdiep tussen Groningen en Delfzijl. In 1650 was het zo ver en werd het Damsterdiep gebruikt als belangrijke trekschuitverbinding naar het noordoosten. Rond die tijd werd het gebouw aan het Damsterdiep 36 in gebruik genomen als een veerhuis. 

Een veerhuis is een verzamelnaam voor herbergen of cafés die te maken hebben met een trek- of beurtveer. Het Lopster Veerhuis stond aan het begin en het einde van de vaarroute. Hier hield een commissaris toezicht op de afvaart en aankomst van de trekschuit, de verkoop van plaatsbewijzen en het plaatsen van bagage en pakjes in het ruim. 

Een veerhuis valt niet te herkennen aan bepaalde architectonische kenmerken, want het zijn de activiteiten die in een gebouw plaatsvinden die bepalen wat een veerhuis is. Ieder veer had z’n eigen veerhuis en elk veerhuis had z’n eigen doelgebied. De veerhuizen in de stad Groningen waren per doelgebied over de stad verdeeld. Het Lopster Veerhuis had als doelgebied Fivelingo, een gebied in het noordoosten van Groningen met Appingedam als hoofdstad. 

Laat in de 18e eeuw of in het begin van de 19e eeuw is het gebouw aan de kant van het Damsterdiep verlaagd. Het oorspronkelijke gebouw bevatte twee bouwlagen. Het steeghuisje is waarschijnlijk juist in deze periode verhoogd: dit deel van het gebouw bestond vermoedelijk voorheen uit maar één laag, maar is verhoogd naar twee bouwlagen. 

In 1830 was het gebouw eigendom van kastelein Pieter Meeuwes en had het gebouw nog steeds de functie van een kroeg. Honderd jaar later, in 1931, is het gebouw aangesloten op het gemeenteriool en werd het nog steeds gebruikt als kroeg. Nadat het café was opgeheven, werd het aangekocht door NV Thee- en koffiehandel vh K. Tiktak. Zij kochten het destijds waarschijnlijk aan met het idee hun kantoor op nummer 38 uit te breiden. In de jaren ’60 werd het gebouw verhuurd aan een aardappelhandelaar die er een groentewinkel begon.